राजकुमार ओली।, बिर्तामोड
नेपाल अर्थोपेडिक एसोसिएसन (एनओए) ले आफ्नो ३१औँ वार्षिक सम्मेलन कोशी प्रदेशको झापामा गर्ने घोषणा गरेको छ। ‘अर्थोकोन २०२६’ नाम दिइएको उक्त सम्मेलन फागुन १ देखि ३ गतेसम्म धुलाबारीस्थित होटल मेची क्राउनमा सञ्चालन हुनेछ। सम्मेलनमा स्वदेश तथा विदेशका गरी ५०० भन्दा बढी हाडजोर्नी विशेषज्ञ चिकित्सकहरूको सहभागिता रहने जनाइएको छ। भारत, चीन, बङ्गलादेश, बेलायत, हङकङ, अष्ट्रेलियालगायत विभिन्न देशबाट १०० भन्दा बढी वरिष्ठ विशेषज्ञ चिकित्सक सहभागी हुनेछन् भने नेपालका करिब ४०० जना प्रोफेसर तथा अर्थोपेडिक चिकित्सकहरूको उपस्थिति रहनेछ।
सम्मेलनअघि माघ २९ गते बिर्तामोडस्थित बिएण्डसी, स्पाइन एक्स र बिर्तासिटी हस्पिटलमा प्रि–कन्फरेन्स वर्कसप आयोजना गरिनेछ। वर्कसपमा ट्रेनी डाक्टर तथा विद्यार्थीहरूलाई हाडजोर्नीसम्बन्धी समस्याको व्यावहारिक अभ्यास गराइनेछ। एक्स–रे, एमआरआई, सिटी स्क्यान रिपोर्ट विश्लेषण, प्रि–एक्जाम अभ्यास तथा बिरामी परीक्षणमार्फत प्रयोगात्मक प्रशिक्षण दिइने आयोजक समितिले जनाएको छ। अध्यक्ष डा. लक्ष्मी मैनालीका अनुसार प्रिकन्फरेन्स वर्कसपपछि फागुन १, २ र ३ गते होटल मेची क्राउनमा अन्तर्राष्ट्रिय सेमिनारको मुख्य कार्यक्रम सञ्चालन हुनेछ। कार्यक्रम आयोजना गर्न करिब १ करोड ५० लाख रुपैयाँभन्दा बढी खर्च हुने अनुमान गरिएको छ। कोशी प्रदेश सरकारले पर्यटन प्रवर्द्धन शीर्षकमा पाँच लाख रुपैयाँ सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
यस वर्षको सम्मेलनको मूल नारा “Education, Collaboration and Innovation” रहेको महासचिव नागमणि सिंहले जानकारी दिएका छन्। उनका अनुसार नेपालमै विकास भएका गुणस्तरीय प्रविधि र अभ्यासलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रवर्द्धन गर्ने तथा विदेशी विशेषज्ञसँग सहकार्य बढाउने उद्देश्य सम्मेलनले बोकेको छ। झापामा पहिलोपटक आयोजना हुन लागेको यस्तो स्तरको सम्मेलनले प्रदेशको स्वास्थ्य क्षेत्रसँगै पर्यटन प्रवर्द्धनमा समेत टेवा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
नेपालमा हाडजोर्नी रोगको अवस्था
नेपालमा हाडजोर्नीसम्बन्धी समस्या बढ्दो क्रममा रहेको चिकित्सकहरू बताउँछन्। सडक दुर्घटना, श्रमप्रधान काम, खेलकुदमा चोटपटक, वृद्धावस्थासँग सम्बन्धित जोर्नी क्षय (ओस्टियोआर्थराइटिस), हड्डी भाँचिने समस्या, स्पाइनसम्बन्धी रोग तथा बालबालिकामा देखिने जन्मजात विकृतिहरू प्रमुख चुनौतीका रूपमा रहेका छन्। विशेषगरी पहाडी तथा दुर्गम क्षेत्रमा दुर्घटना र उपचारमा ढिलाइका कारण जटिलता बढ्ने गरेको छ।
पछिल्लो दशकमा नेपालमा अर्थोपेडिक सेवा उल्लेखनीय रूपमा विस्तार भएको छ। सरकारी तथा निजी अस्पतालहरूमा विशेषज्ञ सेवा उपलब्ध हुन थालेको छ भने काठमाडौँबाहिर पनि जोर्नी प्रत्यारोपण (ज्वाइन्ट रिप्लेसमेन्ट), स्पाइन सर्जरी, आर्थ्रोस्कोपीजस्ता आधुनिक शल्यक्रिया सम्भव भएका छन्। शिक्षण अस्पतालहरूमा एमडी र एमएस तहको अध्ययन तथा सुपर–स्पेसियालिटी तालिमसमेत सञ्चालनमा छन्। तथापि ग्रामीण भेगमा विशेषज्ञ चिकित्सकको अभाव, आधुनिक उपकरणको कमी र आर्थिक पहुँचको समस्या अझै चुनौतीका रूपमा कायम छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य र सम्भावना
अर्थोकोन २०२६ जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनले नेपालमा ज्ञान आदानप्रदानको ठूलो अवसर सिर्जना गर्छ। विदेशबाट आउने वरिष्ठ विशेषज्ञहरूले नयाँ प्रविधि, शल्यकौशल, अनुसन्धान तथा व्यवस्थापन प्रणालीबारे अनुभव साटासाट गर्नेछन्। यसले नेपाली चिकित्सकहरूलाई अद्यावधिक ज्ञान प्राप्त गर्न, अनुसन्धानमा सहकार्य गर्न तथा अन्तर्राष्ट्रिय नेटवर्क विस्तार गर्न मद्दत पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
नेपालमा मेडिकल टुरिजमको सम्भावना पनि क्रमशः बढ्दो छ। विशेषगरी जोर्नी प्रत्यारोपण, स्पाइन सर्जरी तथा ट्रमा व्यवस्थापनमा नेपालले दक्षिण एसियाली क्षेत्रमै प्रतिस्पर्धी सेवा दिन सक्ने अवस्था बनाउँदै गएको छ। लागत कम हुनु, दक्ष जनशक्ति उपलब्ध हुनु तथा भौगोलिक रूपमा भारत र बङ्गलादेशजस्ता देशसँग सहज पहुँच हुनु नेपालका लागि अवसरका पक्ष हुन्। यदि गुणस्तर नियन्त्रण, अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता (अक्रेडिटेसन) र बीमा प्रणाली सुदृढ गर्न सकिएमा नेपालले विदेशी बिरामी आकर्षित गर्न सक्ने विज्ञहरूको धारणा छ।
विश्व बजारमा नेपालको स्वास्थ्य सेवा: सस्तो कि महँगो?
विश्व बजारसँग तुलना गर्दा नेपालमा स्वास्थ्य सेवा तुलनात्मक रूपमा सस्तो मानिन्छ। विशेषगरी शल्यक्रिया र अस्पताल बसाइ खर्च विकसित देशहरूको तुलनामा निकै कम छ। उदाहरणका लागि, अमेरिका, बेलायत वा अष्ट्रेलियामा हुने जोर्नी प्रत्यारोपण शल्यक्रियाको लागत लाखौं रुपैयाँदेखि करोडौं रुपैयाँसम्म पुग्न सक्छ भने नेपालमा त्यही उपचार तुलनात्मक रूपमा धेरै कम खर्चमा सम्भव छ। भारतसँग तुलना गर्दा नेपाल केही सेवा क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धी छ भने केही उन्नत उपकरण र प्रविधि आवश्यक पर्ने उपचारमा भारत अझै अग्रस्थानमा देखिन्छ।
यद्यपि सस्तो हुनु मात्र पर्याप्त होइन। गुणस्तर, सुरक्षा मापदण्ड, संक्रमण नियन्त्रण, अपरेशनपछिको पुनःस्थापना सेवा (रिह्याबिलिटेसन) र दीर्घकालीन फलोअप सेवा पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। नेपालले यी पक्षमा थप लगानी र नीतिगत सुधार गर्न सकेमा ‘सस्तो र गुणस्तरीय’ गन्तव्यको रूपमा पहिचान बनाउन सक्छ। सरकारको नीतिगत सहयोग, निजी क्षेत्रको लगानी तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यले यसमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।
स्वास्थ्य र पर्यटनको सेतु
कोशी प्रदेश सरकारले सम्मेलनका लागि पर्यटन प्रवर्द्धन शीर्षकमा सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ। यसले स्वास्थ्य र पर्यटनबीचको अन्तरसम्बन्धलाई उजागर गर्छ। अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमार्फत विदेशी चिकित्सक र सहभागीहरू नेपाल भ्रमणमा आउँदा स्थानीय होटल, यातायात, सेवा क्षेत्र र सांस्कृतिक पर्यटनले प्रत्यक्ष लाभ पाउँछ। दीर्घकालमा यसले मेडिकल टुरिजम प्रवर्द्धनको आधार तयार गर्न सक्छ।
अर्थोकोन २०२६ ले नेपालमा हाडजोर्नी उपचारको वर्तमान अवस्था, चुनौती र सम्भावनालाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा उजागर गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ। शिक्षा, सहकार्य र नवप्रवर्तनको मूल नारासहित आयोजना हुन लागेको यो सम्मेलनले नेपाली चिकित्सकहरूलाई विश्वस्तरका अभ्याससँग जोड्दै स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तर अभिवृद्धिमा योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ। झापाबाट सुरु हुने यो पहलले देशभरि नै अर्थोपेडिक सेवा विस्तार र सुदृढीकरणमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने विश्वास आयोजकहरूको छ।
