राजकुमार ओली, २९ माघ ( पूर्वखबर)
धनकुटाको कर्मीटारस्थित सुधार केन्द्रबाट बिहीबार बिहान १२ जना व्यक्ति लागूऔषध तथा मादकपदार्थ लतका कारण राखिएका सुधार केन्द्रबाट टारबार तोडेर फरार भएका प्रहरीले पुष्टि गरेको छ। सुधार केन्द्रमा करिब ३० जना रहेका मध्ये १२ जना फरार भएका हुन् र उनीहरूको खोजी कार्य जारी छ। प्रहरीका अनुसार फरार व्यक्तिहरूलाई हेर्नपरेपछि कुटपिट गरी भागेको आशंका गरिएको छ, र घटनाको थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ।
यो घटना कोशी प्रदेशमा लागूऔषध दुरुपयोग र यससँग सम्बन्धित प्रशासनिक चुनौतीहरूको पछिल्ला अवस्थाको झल्को पनि हो।
प्रदेशमा लागूऔषध दुर्व्यसनको बृहत्तर परिदृश्य
कोशी प्रदेश (अहम हिस्सामा पूर्वी नेपाल) मा लागूऔषध दुर्व्यसन समस्या त्यति सामान्य मात्र होइन; यसले सामाजिक सुरक्षा, स्वास्थ्य र सार्वजनिक शान्तिमा गम्भीर असर पारिरहेको छ। नेपाल सरकारको लागु औषध प्रयोगकर्ता सर्वेक्षण, २०७६ का अनुसार, प्रदेश नं. 1 (हालको कोशी प्रदेश जस्तै प्रदेशीय एकाइ) मा करिब २७,०१३ पुरुष र ५९२ महिला गरी कुल २७,६०५ लागूऔषध प्रयोगकर्ता रहेको तथ्यांक छ, जुन देशभरिका अन्य प्रदेशसँग तुलना गर्दा पनि उल्लेखनीय रूपले उच्च छ।
किशोरदेखि युवा वर्गमा लागूऔषध प्रयोगको दर बढ्दै गएको पाइएको छ, विशेषगरी १५–३४ वर्ष उमेर समूहमा प्रयोगकर्ता बढी छन्।
प्रहरीका कारबाही र बरामद गिरोहहरू
कोशी प्रदेश प्रहरीले लागूऔषध नियन्त्रणमा आक्रमक कार्ययोजना लागू गर्दै आएको छ। पछिल्लो आर्थिक वर्ष (२०८१/८२) मा विभिन्न जिल्लाबाट चेरेष, अफिम, ब्राउन सुगर, मनोदिपक औषध सहित करिब १,९८५ जना पक्राउ गरिएको तथ्यांक प्रहरीले सार्वजनिक गरेको छ। प्रहरी टोलीले लोकमार्ग, भित्रि सडक, सिमानामा कुकुरसहितको चेकजाँच, र संगीतमय सामग्री प्रयोग गर्ने संकेतिक स्थानहरूमा निगरानी बढाएको छ।
नियमित रूपमा झापा, मोरङ, सुनसरी लगायतको भद्रपुर, धरान, इटहरी क्षेत्रमा पनि लागूऔषधसहित मानिसहरू पक्राउ परेका छन्:
– भद्रपुरबाट ब्राउन सुगरसहित दुई जना पक्राउ गरिएको घटना। �
– इटहरीको फार्मेसीबाट ठूलो परिमाणमा प्रतिबन्धित लागूऔषध बरामद तथा सञ्चालक दम्पतीलाई नियन्त्रणमा लिने केस
यस्तै, विभिन्न समयमा जिल्ला प्रहरी कार्यालयहरूले वातावरणमा बेवारीसे अवस्थामा लाखौं ग्राम गाँजा, ब्राउन सुगर, ट्रामाडोल जस्ता पदार्थ बरामद गरेका छन् र सुचनाको आधारमा ठूलो परिमाणमा गाँजाको ओसार-पसारका गिरोहहरूलाई पनि खोजी जारी राखिएको छ।
सरकारी तथा प्रहरी संघको पहल
कोशी प्रदेश प्रहरी कार्यालयले ‘Fight Against Narcotics’ (FAN) अभियान प्रदेशव्यापी रूपमा विस्तार गरेको छ, जसले विद्यालय तह, परिवार र समुदायमा लागूऔषध दुर्व्यसन विरुद्ध जागरण र सचेतना फैलाउने लक्ष्य लिएको छ। यो अभियान पूर्वी जिल्लाहरूमा शुरू गरी प्रदेशभर फैलिएको खबर छ ।
प्रदेश सरकार तथा प्रहरीको संयुक्त पहलमा अन्तर्राष्ट्रिय लागूऔषध दुर्व्यसन तथा अवैध ओसारपसार विरुद्धको दिवस मनाईरहेको छ, जसले सामाजिक तहमा चेतना जगाउने प्रयत्नलाई बल दिएको छ।
समस्याको सन्दर्भ र सामाजिक असर
लागुऔषधको प्रयोगले केवल कानुनी मुद्दा मात्र होइन, सामाजिक र मानवीय जीवनमा गम्भीर असर पारिरहेको छ। लतले पारिवारिक विघटन, अपराध, सडक दुर्घटना, आत्महत्या र स्वास्थ्य संकटहरूको जोखिम बढाउँछ।
विशेषगरी युवा वर्ग – १८ देखि ३० को उमेर समूह – भने लागूऔषध प्रयोगको सन्दर्भमा अधिक संवेदनशील देखिन्छन्। यसले सामाजिक संरचना, शिक्षा, रोजगार र भविष्यप्रतिको विश्वासमा खलल पुर्याइरहेको छ भने समुदायहरूलाई समेत चुनौती दिइरहेको छ।
प्रहरी र प्रशासनले चेक-पोस्ट, निगरानी र समुदाय संलग्नता कार्यक्रममार्फत लागूऔषधको व्यापार र प्रयोगलाई रोक्न प्रयासरत छन्, तर खुल्ला सीमाना, सस्तो आपूर्ति र सामाजिक असुरक्षाले यो समस्या अझ जटिल बनाएका छन्।
विश्लेषणात्मक निष्कर्ष
कोशी प्रदेशमा लागुऔषध दुर्व्यसन केवल एक स्थानीय समस्या होइन; यो सामाजिक, स्वास्थ्य र समग्र सुरक्षासम्बन्धी चुनौती हो। प्रहरीका तथ्यांकले देखाउँछन् कि प्रदेशीय स्तरमा लागूऔषध ब्राउन सुगर, गाँजा, मनोदिपक औषध र प्रतिबन्धित ट्रामाडोलजस्ता पदार्थको ओसार-पसार र प्रयोग दुवै क्रियाशील छन्।
धनकुटाजस्ता सुधार केन्द्रबाट फरार हुने घटना यसै परिप्रेक्ष्यलाई उजागर गर्छ – जहाँ मानिसहरू लतका कारण सुधारमा रखिएका थिए, तर अपर्याप्त निगरानी तथा सुरक्षा कारणले उनीहरू भाग्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।
समग्रमा, प्रहरी, स्वास्थ्य सेवा, स्थानीय तह र समुदायको साझेदारीमा मात्रै लागूऔषध दुर्व्यसनलाई प्रभावकारी रूपमा रोक्न सम्भव छ। सामाजिक चेतना, रोकथाम कार्यक्रम, उपचार तथा पुनर्स्थापना केन्द्रहरूको सुदृढीकरण आवश्यक छ – ताकि यस्तो प्रकारका घटना कम गर्न सकियोस् र स्वास्थ्य-सुरक्षा दायरा सुदृढ बुनियोस्।
