राजकुमार ओली,बिर्तामोड, २८ भदौ
लागुऔषध नियन्त्रणको प्रयाससँगै झापा प्रहरीले पछिल्ला दिनमा ठूला उपलब्धि हात पारेको छ । तर, औषधिजन्य लागुऔषधको कारोबार र सेवन बढ्दै जानु जिल्लाको गम्भीर समस्या बनेको छ । यसैबीच अर्जुनधारा–११ नारायणचोकस्थित दंगाल मार्केटमा रहेको गोदामबाट ठूलो मात्रामा औषधिजन्य लागुऔषध बरामद भएको छ । सो गोदाम सनलाइट फर्माका सञ्चालक तथा बिर्तामोड–५ का भानुभक्त खरेलकै स्वामित्वमा रहेको प्रहरीको अनुसन्धानबाट खुलेको छ ।
प्रहरीले सोही गोदाममा कार्यरत अर्जुनधारा–६ दासपुल निवासी २५ वर्षीय विनोद घिमिरेलाई पक्राउ गरेको थियो । तर, पछिल्लो ‘जेनजी आन्दोलन’ का क्रममा आन्दोलनकारीले प्रहरी कार्यालयमा आगजनी गर्दा घिमिरे हिरासतबाट भाग्न सफल भएका थिए । उनी हाल फरार रहेका छन् । प्रहरीले घिमिरेको खोजी तीव्र पारेको छ ।
बरामद भएको ठूलो मात्राको लागुऔषध
गोदाममा गरिएको छापामारीबाट प्रहरीले १ लाखभन्दा बढी क्याप्सुल, हजारौँ एम्पुल र विभिन्न नाममा बजारमा पाइने औषधिजन्य लागुऔषध बरामद गरेको थियो । यसअघि पनि खरेल सञ्चालित बिर्तामोड–५ मंगलदीप टोलस्थित अर्को गोदाममा प्रहरीले २ लाख २१ हजार ४०० ट्याब्लेट र १ हजार ८७० एम्पुल बरामद गरेको थियो ।
पछिल्लो घटनाले खरेलको संलग्नता झापामा मात्रै नभई प्रदेश १ का विभिन्न जिल्लासम्म फैलिएको ठानिएको छ । प्रहरीका अनुसार खरेलले बिर्तामोड र अर्जुनधारामा भाडामा घर लिएर गोदाम सञ्चालन गर्ने गरेका थिए । यसरी संकलन गरिएका औषधिहरू भारत हुँदै नेपालका विभिन्न भागमा पठाइने गरिएको अनुसन्धानले देखाएको छ ।
झापामा बढ्दो लागुऔषध समस्या
सीमावर्ती जिल्ला झापामा लागुऔषध ओसार–पसार र सेवन दुवै चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ । भारतसँगको खुला सीमाका कारण लागूऔषध सजिलै भित्रिने र स्थानीय स्तरमा बिक्री वितरण हुने गरेको प्रहरीले जनाएको छ ।
पछिल्ला केही वर्षमा विद्यालय तथा कलेज पढ्ने उमेर समूहका युवामध्ये धेरै लागुऔषध प्रयोगतर्फ आकर्षित भएका छन् । यसले अपराधको दर बढाउने मात्र नभई स्वास्थ्य र सामाजिक संरचनामा समेत नकारात्मक असर पारिरहेको छ ।
स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार, ट्रामाडोल जस्ता औषधिको दुरुपयोगले दीर्घकालीन स्नायु प्रणालीमा असर गर्ने, मानसिक समस्या निम्त्याउने र दीर्घरोगमा परिणत हुने खतरा हुन्छ । यसरी युवाको भविष्य मात्रै होइन, परिवार र समुदाय पनि संकटमा पर्ने अवस्था आएको छ ।
प्रहरीको प्रयास
जिल्ला प्रहरी कार्यालय झापाले पछिल्लो समय लागुऔषध नियन्त्रणलाई प्रमुख प्राथमिकताका रूपमा लिएको छ । प्रहरीले विभिन्न ठाउँमा गोप्य सूचनाका आधारमा छापामारी गर्ने, ठूला कारोबारीलाई लक्षित गर्ने र साना तस्करलाई नियन्त्रणमा लिने कामलाई सशक्त पारेको छ ।
एसपी राजन लिम्बुका अनुसार, खरेल जस्ता ठूला कारोबारी पक्राउ हुनु महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हो । “तर, समस्या यत्तिमै सिमित छैन । यो सञ्जाल निकै फराकिलो छ, यसलाई तोड्न प्रहरी मात्र होइन, स्थानीय समाज, परिवार र निकायहरूको सहकार्य आवश्यक पर्छ,” उहाँले भन्नुभयो ।
फरार घिमिरे र कारबाहीको प्रक्रिया
फरार घिमिरेलाई पक्राउ गर्न प्रहरीले विशेष टोली परिचालन गरेको छ । प्रहरीका अनुसार आन्दोलनका क्रममा भाग्न सफल भएका कैयौँ व्यक्तिलाई पुनः नियन्त्रणमा लिने तयारी भइरहेको छ । लागुऔषध नियन्त्रण ऐनअन्तर्गत पक्राउ परेकाहरूलाई आवश्यक प्रमाण संकलन गरी अदालतमार्फत कारबाही अघि बढाउने तयारी छ ।
अबका विकल्प
विशेषज्ञहरूका अनुसार, लागुऔषध नियन्त्रणका लागि केवल प्रहरीको कदम पर्याप्त हुँदैन । शिक्षा क्षेत्रमा सचेतनामूलक कार्यक्रम, पुनर्वास केन्द्रको पहुँच विस्तार, परिवारस्तरमा निगरानी, र सीमामा कडाइ गर्ने नीतिगत व्यवस्था आवश्यक छ ।
झापाको बिर्तामोड, अर्जुनधारा र मेचीनगरजस्ता शहरी क्षेत्रमा लागुऔषधको प्रभाव बढी देखिएको छ । यस्ता क्षेत्रमा विद्यालय, कलेज र सामाजिक संस्थाले युवालाई सचेत बनाउने कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने स्थानीय सरोकारवालाको सुझाव छ ।
निष्कर्ष
भानुभक्त खरेल र उनको गोदामसँग सम्बन्धित घटनाले झापामा लागुऔषधको जालो कति जटिल छ भन्ने देखाएको छ । प्रहरीले आक्रामक ढंगले कारबाही थालेको छ तर, समस्या समाधानका लागि दीर्घकालीन योजना आवश्यक छ ।
एसपी लिम्बुको भनाइअनुसार, “लागुऔषधविरुद्धको लडाइँ प्रहरी मात्रले जित्न सक्दैन, यो सम्पूर्ण समाजको सामूहिक अभियान बन्नुपर्छ ।”
