राजकुमार ओली काठमाडौँ।
छिमेकी मुलुक भारतको भोपालस्थित कुटुम्ब न्यायालयमा हालै सार्वजनिक भएको एउटा अनौठो घटनाले ९० को दशकको चर्चित हिन्दी फिल्म जुदाईको कथा सम्झाइदिएको छ। प्रेम, सम्बन्ध, त्याग र आर्थिक सम्झौताबीच सन्तुलन खोजिएको यो घटनाले विशेषतः भ्यालेन्टाइन डे को सन्दर्भमा प्रेमको परिभाषामाथि नयाँ बहस सुरु गराएको छ।
केन्द्रीय सरकारी विभागमा कार्यरत ४२ वर्षीय एक अधिकारी विशाल क्षेत्री (नाम परिवर्तन) र उनकी ५४ वर्षीया सहकर्मी अनु शिवा(नाम परिवर्तन) बीच सुरु भएको प्रेम सम्बन्ध समयसँगै गहिरिँदै गएको थियो। कार्यालयबाट सुरु भएको निकटता विस्तारै व्यक्तिगत जीवनमा प्रवेश गर्यो। अधिकारी विवाहित थिए र उनका दुई छोरी—१६ र १२ वर्षका—थिए। तर प्रेम सम्बन्ध अघि बढेसँगै उनले घरपरिवारप्रति बेवास्ता गर्न थालेको परिवारको आरोप छ।
घरभित्रको तनावले दैनिक झगडाको रूप लिन थाल्यो। श्रीमती र श्रीमानबीचको विवादले दुई छोरीको मानसिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्न थालेपछि स्थिति जटिल बन्दै गयो। ठूली छोरीले साहस देखाउँदै कुटुम्ब न्यायालयमा उजुरी दर्ता गरिन्। परिवार परामर्श सत्रहरू सञ्चालन भए।
काउन्सिलिङका क्रममा अधिकारीले स्पष्ट शब्दमा आफू पत्नीभन्दा प्रेमिकासँग मानसिक शान्ति पाउने बताएका थिए। उनले वैवाहिक जीवनमा खुसी नभएको स्वीकार गरे। यस अभिव्यक्तिले पत्नीलाई भावनात्मक रूपमा आहत बनाए पनि उनले व्यावहारिक निर्णयतर्फ कदम बढाइन्।
पत्नीले स्पष्ट सर्त राखिन्—छोरीहरूको भविष्य सुरक्षित गर्न डुप्लेक्स घर र २७ लाख रुपैयाँ नगद आवश्यक हुने। यो माग सुनेपछि धेरैले अनुमान गरेका थिए कि विवाद थप चर्किनेछ। तर घटनाक्रम अप्रत्याशित मोडमा पुग्यो। अनु शिवाले बिना हिचकिचाहट माग स्वीकृत गरिन्।
उनका अनुसार उनले प्रेमीको परिवारलाई आर्थिक असुरक्षामा छाड्न चाहिनन्। जीवनभरको कमाइ र बचत खर्च गरेर भए पनि उनले सम्बन्धलाई वैधानिक रूप दिन र भविष्यमा अनावश्यक विवाद टार्न चाहिन्। यसरी करिब डेढ करोड रुपैयाँ बराबरको सम्पत्ति र नगद हस्तान्तरणपछि सम्बन्धविच्छेद प्रक्रिया अघि बढ्यो।
न्यायालय स्रोतका अनुसार सम्झौतापछि पति–पत्नीबीच औपचारिक रूपमा अलग हुने प्रक्रिया सुरु भएको छ। श्रीमतीले झन्डै दुई करोड रुपैयाँ बराबरको सम्पत्ति लिएर वैवाहिक सम्बन्ध टुंग्याएकी छिन् भने अनु शिवाले आफ्नो प्रेम सम्बन्धलाई वैधानिक आधार दिन आर्थिक त्याग गरेकी छिन्।
सामाजिक सञ्जालमा यो घटनाले तीव्र प्रतिक्रिया पाएको छ। केहीले यसलाई “श्रीमतीले श्रीमान बेचेको” भन्दै आलोचना गरेका छन् भने केहीले यसलाई परिपक्व र व्यावहारिक निर्णयको रूपमा व्याख्या गरेका छन्। विशेषगरी भ्यालेन्टाइन डे को सन्दर्भमा प्रेमको वास्तविक अर्थ के हो भन्ने प्रश्न उठाइएको छ—के प्रेम केवल भावना हो, कि जिम्मेवारी र त्याग पनि?
कुटुम्ब मामिलाका परामर्शदाताहरूका अनुसार जब सम्बन्धमा विश्वास र भावनात्मक निकटता समाप्त हुन्छ, त्यस्तो अवस्थामा जबरजस्ती सम्बन्ध टिकाउनु दुवै पक्ष र बालबालिकाका लागि हानिकारक हुन सक्छ। उनीहरूको भनाइमा, सम्मानजनक रूपमा अलग हुनु कहिलेकाहीँ सबैभन्दा स्वस्थ विकल्प हुन्छ।
मनोवैज्ञानिकहरू भन्छन्, बालबालिकाले निरन्तर झगडा र तनावपूर्ण वातावरणभन्दा स्पष्ट र शान्त निर्णयबाट बढी स्थिरता पाउँछन्। यस घटनामा पनि दुई छोरीको मानसिक स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिइएको दाबी गरिएको छ।
आर्थिक दृष्टिले हेर्दा यो ‘महँगो सम्बन्धविच्छेद’ मानिए पनि भावनात्मक हिसाबले यसलाई ‘सम्झौतामार्फत शान्ति’को प्रयासको रूपमा हेरिएको छ। प्रेमिकाले आफ्नो सम्पूर्ण बचत त्यागेर सम्बन्धलाई औपचारिकता दिएकी छन् भने पत्नीले छोरीहरूको भविष्य सुरक्षित गर्दै जीवनको नयाँ अध्याय सुरु गर्ने निर्णय गरेकी छन्।
भ्यालेन्टाइन डे को अवसरमा सामान्यतः प्रेमका रोमान्टिक कथाहरू चर्चामा आउँछन्। तर भोपालको यो घटना प्रेमको अर्को पाटो उजागर गर्छ—जहाँ प्रेम केवल साथ बस्ने प्रतिबद्धता होइन, बरु कसैको भलाइका लागि ठूलो आर्थिक र भावनात्मक मूल्य चुकाउने साहस पनि हुन सक्छ।
समाजले यसलाई असामान्य घटनाको रूपमा हेरे पनि कानुनी र पारिवारिक सन्दर्भमा यो निर्णय व्यावहारिक देखिएको छ। सम्बन्ध बोझ बनेपछि अलग हुनु असफलता होइन, बरु कहिलेकाहीँ जिम्मेवार निर्णय हुन सक्छ भन्ने सन्देश यस घटनाले दिएको छ।
यस भ्यालेन्टाइन डे मा, प्रेमको उत्कृष्ट रूप सायद यही हो—जहाँ स्वार्थभन्दा माथि उठेर भविष्य, सुरक्षा र मानसिक शान्तिलाई प्राथमिकता दिइन्छ। भोपालको कुटुम्ब न्यायालयमा भएको यो सम्झौताले प्रेम, विवाह र सम्बन्धका परम्परागत परिभाषामाथि पुनर्विचार गर्न बाध्य बनाएको छ।
