राजकुमार ओली, २४ माघ:(पूर्व खबर)
झापाको सुरुङ्गा स्थित ह्यापी ल्याण्ड फनपार्कमा आज दिउँसो भएको रोलर कोस्टर दुर्घटनाले फेरि एकपटक फनपार्कहरूको सुरक्षा व्यवस्थामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। पार्कमा सञ्चालन भइरहेको रोलर कोस्टर (रेल गाडी) को एउटा डब्बा अचानक खस्दा चार जना घाइते भएका छन्। घाइतेमध्ये बालबालिका र महिलासमेत परेकाले घटनाले अभिभावक र सर्वसाधारणमा त्रास बढाएको छ।
दुर्घटनामा बुद्धशान्ति–४ निवासी ४५ वर्षीया पेमा शेर्पा, उनका आफन्त प्रज्वल शेर्पाकी ५ वर्षीया छोरी शुविस्ना शेर्पा, ३१ वर्षीया प्रियंका शेर्पा तथा बिर्तामोड–१ निवासी ५६ वर्षीया डम्बरीकुमारी दर्जी घाइते भएका हुन्। उनीहरूको प्रारम्भिक उपचार कनकाई नगर अस्पतालमा गरिएको थियो भने थप उपचारका लागि बीएण्डसी अस्पताल बिर्तामोड पठाइएको प्रहरीले जनाएको छ।
प्रहरीका अनुसार खेलिरहेको क्रममा रोलर कोस्टरको एउटा डब्बा ट्रयाकबाट खुस्किएर भुईँमा झरेको थियो। घटनाका बेला पार्कका म्यानेजर लक्ष्मण सापकोटा तथा घाइतेका आफन्तहरू उपचारमा संलग्न थिए। यद्यपि, दुर्घटनाको यथार्थ कारण, उपकरणको अवस्था र लापरवाहीबारे हालसम्म स्पष्ट विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन।
बारम्बार दुर्घटना, तर उस्तै बेवास्ता
ह्यापी ल्याण्ड फनपार्कमा यसअघि पनि साना–ठूला दुर्घटनाहरू हुँदै आएका स्थानीयको गुनासो छ। तर हरेकपटक घटनालाई ‘सामान्य प्राविधिक समस्या’ भन्दै टार्ने गरिएको आरोप उनीहरूको छ। स्थानीय बासिन्दा भन्छन्, “घटना हुँदा केही दिन हल्ला हुन्छ, पछि सबै सेलाएर जान्छ। न त पार्क बन्द हुन्छ, न त गम्भीर छानबिन।”
विशेषगरी बालबालिका र परिवार केन्द्रित मनोरञ्जन स्थलमा यस्ता दुर्घटना दोहोरिनु गम्भीर चिन्ताको विषय हो। फनपार्कका खेल उपकरणहरू नियमित रूपमा परीक्षण, मर्मत र निरीक्षण हुनुपर्ने कानुनी तथा प्राविधिक मापदण्ड भए पनि त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन देखिँदैन।
सुरक्षा मापदण्ड किन कमजोर ?
सामान्यतया फनपार्क सञ्चालनका लागि स्थानीय तह, प्राविधिक निकाय र सुरक्षा निकायको अनुमति आवश्यक पर्छ। तर अनुमति पाएपछि उपकरणको अवस्था, कर्मचारीको दक्षता, आपतकालीन व्यवस्थापन तथा बीमा प्रणाली कत्तिको प्रभावकारी छ भन्ने विषयमा नियमित अनुगमन नहुँदा जोखिम बढ्ने जानकारहरू बताउँछन्।
सुरक्षा विशेषज्ञहरूका अनुसार रोलर कोस्टरजस्ता उच्च जोखिमयुक्त खेल उपकरणमा सानो त्रुटिले पनि ठूलो दुर्घटना निम्त्याउन सक्छ। त्यसका लागि दैनिक निरीक्षण, मासिक प्राविधिक परीक्षण र बाह्य अडिट अनिवार्य हुनुपर्छ। तर नेपालका अधिकांश फनपार्कहरूमा यस्तो अभ्यास औपचारिकतामा सीमित भएको देखिन्छ।
प्रहरी र प्रशासन किन गम्भीर छैन ?
घटनापछि प्रहरीले घाइतेको उद्धार र उपचारमा सहयोग गरेको भए पनि पार्कमाथि तत्काल कडा कारबाही भएको देखिँदैन। स्थानीय प्रशासन र प्रहरीको भूमिकाप्रति प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक देखिन्छ। “दुर्घटना भएपछि मात्र सक्रिय हुने, त्यसपछि फेरि मौन बस्ने प्रवृत्तिले जोखिम झन् बढाउँछ,” स्थानीय घनश्याम ओली प्रश्न गर्छन्।
प्रहरी स्रोतका अनुसार घटनाबारे प्रारम्भिक अनुसन्धान भइरहेको भए पनि फनपार्क सञ्चालन रोक्ने वा उपकरण जफत गर्ने विषयमा ठोस निर्णय भएको छैन। यसले गर्दा पार्क सञ्चालकहरू थप लापरवाह बन्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।
अब के गर्नुपर्छ ?
यस घटनाले फनपार्कहरूमा सुरक्षा प्रक्रियामा ढिलाइ र कमजोरी हुँदा कति ठूलो जोखिम उत्पन्न हुन सक्छ भन्ने स्पष्ट सन्देश दिएको छ। स्थानीय प्रशासन, सुरक्षा निकाय र सम्बन्धित प्राविधिक संस्थाले संयुक्त रूपमा फनपार्कहरूको व्यापक अनुगमन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
साथै, बारम्बार दुर्घटना हुने पार्कहरूलाई सुधार नहुन्जेल सञ्चालन रोक्ने, पीडितलाई उचित क्षतिपूर्ति दिलाउने र दोषीमाथि कानुनी कारबाही गर्ने स्पष्ट नीति आवश्यक छ। अन्यथा, यस्ता मनोरञ्जन स्थलहरू खुशी होइन, डरको कारण बन्ने जोखिम बढ्दै जानेछ।