राजनीतिको परिभाषा दिन कठिन हुन्छ । तर “स्व. सी.के. प्रसाई (भरत बाबु)”ले दिएको व्याख्या सधैँ मार्गदर्शक रहन्छ –
“राजनीति भनेको गरिब-दुखी जनतालाई आँखा देखाउने, तिनीहरूको हक र हित चिताउने र भलो गर्ने शास्त्रको नाम हो ।”
यो विचार सुन्दा साधारण लाग्न सक्छ, तर यसको सार आजको नेपालको राजनीतिक यथार्थसँग गहिरो सम्बन्ध राख्छ ।
राजनीति र जनता
राजनीति मूलतः जनताको लागि हो । गरिब, पीडित र सीमान्तिकृत वर्गको आवाजलाई संस्थागत गरेर उनीहरूको अधिकार सुरक्षित गर्नु नै राजनीतिको धर्म हो । तर दुर्भाग्यवश, नेपालमा राजनीति यस बाटोबाट बिस्तारै भट्किँदै गएको छ । जनता निष्क्रिय हुँदा राजनीति केवल धनी, शक्तिशाली र छट्ठुहरूको हातमा सीमित हुन्छ । उनीहरूका लागि राजनीति धन-मान कमाउने औजार बन्छ ।
भरत बाबुको चेतावनी यही थियो –
-यदि जनता राजनीति प्रति चासो राख्दैनन् भने,
-यदि उनीहरूले हात हाल्दैनन् भने,
राजनीति धनीमानि र छट्ठुहरूको व्यापारमा रूपान्तरण हुन्छ ।
वर्तमान अवस्था : सत्ता बनाम सेवा
आजको राजनीतिक परिदृश्यमा पनि यही देखिन्छ । दलहरूबीच सत्ता बाँडफाँडको खेल, पद र सुविधाको दाउपेच, भ्रष्टाचार र स्वार्थप्रधान निर्णयहरूले राजनीति आफ्नो मूल ध्येय -जनताको हितबाट विमुख भएको छ ।
जनताको विश्वास गुमाउँदै गएको यही राजनीति जनतामा निराशा, वितृष्णा र असन्तोषको कारण बनेको छ ।
जनसहभागिता : समाधानको बाटो
भरत बाबुको विचार आज पनि उतिकै सान्दर्भिक छ । राजनीतिको स्वस्थ अभ्यासका लागि नागरिकको सक्रियता अपरिहार्य हुन्छ ।
– जनता सचेत भए मात्र नेताहरू जवाफदेही हुन्छन्।
– जनता प्रश्न गर्न थाले मात्र भ्रष्टाचार घट्छ।
– जनता सक्रिय भए मात्र राजनीति देश निर्माणको शास्त्र बन्न सक्छ ।
अर्थात्, देश बिग्रनु वा बन्नु दुवैको आधार जनसहभागिता नै हो ।
निष्कर्ष
राजनीति भनेको केवल सत्ता हात पार्ने उपाय होइन । यो भनेको समाजलाई आँखा देखाउने, सत्यका लागि आवाज उठाउने, र गरिब-दुखीको जीवनमा सुधार ल्याउने साधन हो ।
स्व. भरत बाबुको चेतावनी आज पनि हामीलाई सम्झाउँछ –
– जनता निष्क्रिय भए राजनीति पतनको बाटो हुन्छ ।
– जनता सचेत र सक्रिय भए राजनीति नै देशको पुनर्जागरणको शक्ति बन्न सक्छ ।
यसैले अब समय आएको छ -राजनीतिलाई पुनः यसको मौलिक परिभाषामा फर्काउने । जनताको आँसु पुछ्ने र भविष्य उज्यालो बनाउने राजनीति पुनः जगेर्ना गर्ने ।
