राजकुमार ओली,वैशाख १६ — भारत सरकारले नेपाली चियाको निर्यात प्रक्रियामा कडाइ गर्ने निर्णय गरेसँगै देशका चिया उत्पादक तथा निर्यातकर्ता गम्भीर चिन्तामा परेका छन्। भारतीय चिया बोर्ड ले आगामी मे १, २०२६ (वैशाख १८) देखि लागू हुने गरी भारत निर्यात गरिने प्रत्येक खेप चियाको अनिवार्य प्रयोगशाला परीक्षण गर्नुपर्ने व्यवस्था लागू गर्ने सूचना जारी गरेको हो।
यसअघि निर्यात गरिने चियाको केही नमुनाहरू मात्र परीक्षण गर्नुपर्ने प्रावधान थियो। तर नयाँ नियमअनुसार अब प्रत्येक ट्रकमा पठाइने चिया अलग–अलग परीक्षण गर्नुपर्ने भएपछि निर्यात प्रक्रिया झन्झटिलो, खर्चिलो र समय लाग्ने भएको व्यवसायीहरू बताउँछन्।
नेपालको चिया उद्योगको अवस्था
नेपालमा चिया खेती मुख्यतः झापा जिल्ला, इलाम जिल्ला, पाँचथर जिल्ला र धनकुटा जिल्ला लगायतका जिल्लामा केन्द्रित छ। यहाँ उत्पादन हुने अर्गानिक तथा अर्थोडक्स चिया अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा गुणस्तरका हिसाबले परिचित मानिन्छ। नेपालको कुल चिया उत्पादनको ठूलो हिस्सा भारत हुँदै तेस्रो देशमा समेत निर्यात हुँदै आएको छ।
तर भारत नै प्रमुख ट्रान्जिट र बजार भएकाले त्यहाँको नीतिगत परिवर्तनले नेपाली चिया उद्योगमा सीधा असर पार्ने गरेको छ।
“अघोषित नाकाबन्दी”को आशंका
चिया उत्पादक तथा निर्यातकर्ताहरूले नयाँ प्रावधानलाई ‘अघोषित नाकाबन्दी’ को रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार:
प्रत्येक खेप परीक्षण गर्दा समय ढिलाइ हुने
प्रयोगशाला शुल्कका कारण लागत बढ्ने
सीमामा ट्रक रोकिने सम्भावना बढ्ने
चियाको गुणस्तर घट्ने (ढिलाइका कारण)
यी सबै कारणले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपाली चियाको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता कमजोर बन्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।
किन लाग्छ यस्तो “नाकाबन्दी”को प्रभाव?
विशेषज्ञहरूका अनुसार यस्तो नीतिगत कडाइ प्रत्यक्ष रूपमा नाकाबन्दी नभए पनि “गैर-भन्सार अवरोध” (Non-Tariff Barrier) को रूपमा काम गर्छ।
यसले:
व्यापार प्रक्रियालाई जटिल बनाउँछ
निर्यात लागत अप्रत्यक्ष रूपमा बढाउँछ
साना व्यवसायीलाई बजारबाट बाहिर धकेल्न सक्छ
नेपालजस्तो भू–परिवेष्ठित देशका लागि भारतको मार्ग अत्यन्त महत्वपूर्ण भएकाले यस्ता अवरोधले व्यापक प्रभाव पार्ने गर्छ।
सरकारसँग व्यवसायीको माग
चिया व्यवसायीहरूले नेपाल सरकारसँग कूटनीतिक पहल गर्न आग्रह गरेका छन्। उनीहरूको माग छ:
भारतसँग तत्काल उच्चस्तरीय वार्ता
निर्यात प्रक्रियामा सहजीकरण
वैकल्पिक अन्तर्राष्ट्रिय बजार र ट्रान्जिट मार्गको खोजी
उनीहरूका अनुसार यदि समयमै पहल नगरे नेपाली चिया उद्योग दीर्घकालीन रूपमा प्रभावित हुन सक्छ।
निष्कर्ष:
भारतको नयाँ निर्णयले नेपाली चिया उद्योगलाई तत्काल चुनौती त थपेको छ नै, दीर्घकालमा बजार विविधीकरण र व्यापारिक रणनीति पुनर्विचार गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि उजागर गरेको छ।
