राजकुमार ओली,बिर्तामोड, असार ७ — झापाको बिर्तामोड नगरपालिकामा करिब एक दशक इन्जिनियरका रूपमा सेवा गरेका समाजसेवी प्रवास थापा मगर पछिल्लो समय स्थानीय विकास, सुशासन र दीर्घकालीन शहरी योजनाका विषयमा चर्चामा छन्। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको केन्द्रीय अनुसन्धान तथा अभिलेखीकरण विभागको सदस्य तथा प्रथम ऐतिहासिक महाधिवेशन प्रतिनिधिको जिम्मेवारी प्राप्त गरेसँगै उनको राजनीतिक र सामाजिक सक्रियताले नयाँ चर्चा पाएको छ। त्यससँगै आगामी स्थानीय तह निर्वाचनमा बिर्तामोडको मेयर पदमा उम्मेदवारी दिन सक्ने सम्भावनाबारे समेत विभिन्न वृत्तमा चर्चा चुलिएको छ।
बिर्तामोड–३ निवासी थापा पेशाले इन्जिनियर भए पनि सामाजिक अभियान, जनसरोकारका विषय र नगर विकासका सवालमा निरन्तर सक्रिय रहँदै आएका छन्। बिर्तामोड नगरपालिकामा कार्यरत रहँदा उनले पूर्वाधार विकास, भवन निर्माण, सडक विस्तार, सार्वजनिक संरचनाको व्यवस्थापन तथा शहरी विकासका विभिन्न योजनामा भूमिका निर्वाह गरेका थिए। स्थानीयवासीका अनुसार सेवाग्राहीलाई अनावश्यक झन्झटबाट जोगाउने, काममा पारदर्शिता कायम गर्ने र जिम्मेवारीलाई इमान्दारितापूर्वक निर्वाह गर्ने कर्मचारीका रूपमा उनले आफ्नो पहिचान बनाएका थिए।
नगरपालिकाको जिम्मेवारीबाट बाहिरिएपछि पनि उनको सक्रियता रोकिएको छैन। हाल आफ्नै इन्जिनियरिङ संस्था ढौला इन्जिनियरिङ सञ्चालन गर्दै उनी पूर्वाधार विकास र शहरी योजनासम्बन्धी कार्यमा संलग्न छन्। त्योसँगै विभिन्न सामाजिक तथा जनहितका अभियानमा पनि उनको उपस्थिति देखिने गरेको छ।
महानगरको सपना
थापाको नामसँग अहिले जोडिएको सबैभन्दा चर्चित विषय भनेको ‘बिर्तामोडलाई महानगरपालिका बनाउने योजना’ हो। उनका निकटस्थहरूका अनुसार उनी बिर्तामोडलाई केवल नगरपालिकाको सीमाभित्र सीमित राख्ने पक्षमा छैनन्। भविष्यमा बिर्तामोडलाई पूर्वी नेपालको व्यवस्थित, आधुनिक र आर्थिक केन्द्रका रूपमा विकास गर्नुपर्ने उनको सोच रहेको बताइन्छ।
उनले विभिन्न सार्वजनिक छलफल र भेटघाटका क्रममा बिर्तामोडलाई योजनाबद्ध शहरीकरणको नमुना बनाउनुपर्ने धारणा राख्दै आएका छन्। तीव्र जनघनत्व, व्यापारिक गतिविधिको विस्तार र पूर्व–पश्चिम राजमार्गसँगको रणनीतिक अवस्थिति हेर्दा बिर्तामोडमा महानगरको सम्भावना रहेको उनको बुझाइ छ।
स्थानीय स्तरमा भइरहेको चर्चाअनुसार उनले झापा क्षेत्र नम्बर २ आसपासका स्थानीय तह र आवश्यक भौगोलिक क्षेत्रलाई दीर्घकालीन रूपमा समेटेर ठूलो शहरी संरचना निर्माण गर्ने अवधारणामा अध्ययन गरिरहेका छन्। यद्यपि यस विषयमा कुनै औपचारिक प्रस्ताव सार्वजनिक भएको छैन। तर बिर्तामोडलाई भविष्यको महानगरका रूपमा विकास गर्न सकिने विषयमा उनी सकारात्मक रहेको बताइन्छ।
कस्तो हुनुपर्छ बिर्तामोड ?
विज्ञहरूको भनाइमा कुनै पनि शहरको विकास भवन र सडकले मात्र मापन हुँदैन। शिक्षा, स्वास्थ्य, वातावरण, रोजगारी, यातायात, सूचना प्रविधि, हरित क्षेत्र र सुशासनले शहरको स्तर निर्धारण गर्छ। यही अवधारणालाई आधार मानेर बिर्तामोडको भविष्यको खाका कोर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।
यदि बिर्तामोडलाई उपमहानगरपालिका हुँदै महानगरपालिकाको स्तरसम्म पुर्याउने लक्ष्य लिइन्छ भने सबैभन्दा पहिले योजनाबद्ध शहरी विकास आवश्यक हुनेछ। अहिलेको अवस्थालाई हेर्दा बजार क्षेत्र तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेको छ। तर पार्किङ व्यवस्थापन, खुला स्थान संरक्षण, हरियाली प्रवर्द्धन र ट्राफिक व्यवस्थापन अझै चुनौतीका रूपमा छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार भविष्यको बिर्तामोडमा फराकिला सडक, भूमिगत ढल प्रणाली, व्यवस्थित बसपार्क, आधुनिक बजार क्षेत्र, स्मार्ट ट्राफिक व्यवस्थापन र डिजिटल नागरिक सेवा हुनुपर्छ। त्यसका साथै प्रत्येक वडामा पार्क, खेलमैदान, पुस्तकालय र सामुदायिक केन्द्र निर्माण गरिनुपर्छ।
आर्थिक केन्द्रको सम्भावना
बिर्तामोड अहिले पनि पूर्वी नेपालको प्रमुख व्यापारिक केन्द्रमध्ये एक हो। दैनिक हजारौं मानिस किनमेल, व्यवसाय, स्वास्थ्य सेवा र शैक्षिक प्रयोजनका लागि यहाँ आउने गर्छन्। यही सम्भावनालाई अझ विस्तार गर्न सके बिर्तामोड प्रदेशकै आर्थिक राजधानीका रूपमा स्थापित हुन सक्ने जानकारहरू बताउँछन्।
उद्योग, कृषि प्रशोधन, सूचना प्रविधि र पर्यटनसँग सम्बन्धित लगानी आकर्षित गर्न सके स्थानीय रोजगारी सिर्जना हुने विश्वास गरिएको छ। युवाहरूलाई रोजगारीका लागि विदेश जानुपर्ने बाध्यता कम गर्न स्थानीय स्तरमै अवसर सिर्जना गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइन्छ।
थापाले विभिन्न अवसरमा उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र, उद्यमशीलता प्रवर्द्धन र आधुनिक पूर्वाधार विकासलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने धारणा व्यक्त गर्दै आएका छन्। त्यसैले पनि उनको विकास अवधारणा आर्थिक समृद्धिसँग जोडिएको देखिन्छ।
वातावरणमैत्री शहर
शहरको विकाससँगै वातावरणीय चुनौती पनि बढिरहेका छन्। अव्यवस्थित फोहोर व्यवस्थापन, खुला नाला, घट्दो हरियाली र जलाधार क्षेत्रको अतिक्रमणले भविष्यमा गम्भीर समस्या निम्त्याउन सक्छ।
यसका लागि बिर्तामोडलाई हरित शहरका रूपमा विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ। प्रत्येक सडक किनारमा वृक्षारोपण, साइकल लेन निर्माण, वर्षाको पानी व्यवस्थापन, फोहोर पुनःप्रयोग केन्द्र स्थापना तथा वातावरणमैत्री सार्वजनिक यातायातको व्यवस्था गर्नुपर्ने सुझाव विज्ञहरूको छ।
शिक्षा र स्वास्थ्यको हब
बिर्तामोडलाई पूर्वी नेपालको शिक्षा तथा स्वास्थ्य केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने सम्भावना पनि उत्तिकै बलियो छ। यहाँ रहेका विद्यालय, कलेज, अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थाको स्तरवृद्धि गर्दै अनुसन्धान र नवप्रवर्तनसँग जोड्न सके ठूलो उपलब्धि हासिल गर्न सकिन्छ।
विशेषज्ञ चिकित्सक, आधुनिक स्वास्थ्य सेवा तथा प्राविधिक शिक्षामा लगानी बढाउन सके बिर्तामोड राष्ट्रिय स्तरको सेवा केन्द्र बन्न सक्ने सम्भावना रहेको बताइन्छ।
सामाजिक अभियानमा सक्रियता
प्रवास थापा मगरको अर्को परिचय सामाजिक अभियानसँग जोडिएको छ। विभिन्न सामाजिक संस्था, नागरिक अभियान तथा जनहितका कार्यक्रमहरूमा उनी सक्रिय रूपमा सहभागी हुँदै आएका छन्। सामाजिक सेवाप्रति उनको रुचि पारिवारिक पृष्ठभूमिसँग पनि जोडिएको बताइन्छ।
स्थानीयवासीका अनुसार उनी विपद् व्यवस्थापन, रक्तदान, शैक्षिक सहयोग तथा सामाजिक सचेतनामूलक कार्यक्रमहरूमा सहभागी हुने गरेका छन्। यही कारणले युवा पुस्तामाझ उनको छुट्टै पहिचान बनेको छ।
मेयर बन्ने चर्चा
स्थानीय राजनीतिक वृत्तमा अहिले थापाको नाम सम्भावित मेयर उम्मेदवारका रूपमा चर्चामा छ। यद्यपि उनले औपचारिक रूपमा उम्मेदवारी घोषणा गरेका छैनन्। तर नगर विकाससम्बन्धी उनका धारणा, राजनीतिक सक्रियता र जनस्तरमा बढ्दो उपस्थितिका कारण आगामी निर्वाचनमा उनको भूमिका महत्वपूर्ण हुन सक्ने विश्लेषण भइरहेको छ।
स्थानीयवासीको अपेक्षा भने स्पष्ट छ—जो नेतृत्वमा आए पनि बिर्तामोडलाई व्यवस्थित, स्वच्छ, सुरक्षित र अवसरयुक्त शहर बनाउन सक्नुपर्छ। विकास केवल नारा र घोषणामा सीमित नभई व्यवहारमा देखिनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।
भविष्यको बाटो
बिर्तामोडलाई महानगर बनाउने सपना केवल एक व्यक्तिको योजना मात्र होइन, समग्र नगरवासीको साझा आकांक्षा बन्नुपर्ने देखिन्छ। त्यसका लागि दीर्घकालीन योजना, राजनीतिक प्रतिबद्धता, प्रशासनिक दक्षता र नागरिक सहभागिता अनिवार्य हुन्छ।
इन्जिनियर प्रवास थापा मगरले अघि सारेको भनिएको विकासको अवधारणा आगामी दिनमा कस्तो रूप लिन्छ भन्ने समयले देखाउनेछ। तर एउटा कुरा स्पष्ट छ—बिर्तामोड आजभन्दा अझ व्यवस्थित, आधुनिक र समृद्ध शहर बन्नुपर्छ भन्ने चाहना नगरवासीमा बलियो रूपमा रहेको छ।
यदि योजनाबद्ध विकास, सुशासन, पूर्वाधार विस्तार, वातावरण संरक्षण र आर्थिक समृद्धिलाई समान प्राथमिकता दिन सकियो भने बिर्तामोड केवल झापाको प्रमुख बजार मात्र होइन, नेपालको नमुना शहरका रूपमा स्थापित हुन सक्ने सम्भावना प्रशस्त छ। त्यस दिशामा देखिएका बहस, योजना र नेतृत्वका आकांक्षाहरूले अहिले नगरको भविष्यबारे नयाँ आशा जगाइरहेका छन्।
